در کنار کاهش تولدها و پیری جمعیت، تعداد خانواده‌های تک‌فرزند هم دائما زیادتر می‌شود. آنهایی که تنها فرزند پدر و مادرشان هستند، در خانه با کودک دیگری همبازی نمی‌شوند و در بزرگسالی و زمانی که پدر و مادر را از دست بدهند هیچ‌کسی با نسبت نزدیک نخواهند داشت. آمار مرکز رصد جمعیت کشور نشان می‌دهد در طول چند دهه، تعداد خانواده‌هایی که دارای فرزند دوم شده‌اند کاهش پیدا کرده است.
تصویر روز ـ علیرضا آقایوسفی (روانشناس) و محمود مشفق (جمعیت‌شناس) در گفت‌وگو با همشهری هشدار دادند که در آینده، ایران به سمت تک‌فرزندی حرکت می‌کند و باید برای رفع این شرایط آماده باشیم.
20درصد کاهش چند فرزندی
بنا به آماری که مرکز رصد جمعیت کشور منتشر کرده، در 2بازه زمانی 10ساله از سال 1375تا سال 1385و بعد از آن از سال 1395تا سال 1405تعداد خانواده‌های تک‌فرزند و دوفرزند اندازه‌گیری شده است. 82درصد بچه‌هایی که در سال 1375به دنیا آمده‌اند تا 10سالگی دارای خواهر یا برادر شده‌اند اما 62درصد بچه‌های متولد 1395تا الان خواهر یا برادر دارند. در ایران امروز 10ساله‌ها، 20درصد کمتر از 30ساله‌ها ممکن است خواهر یا برادر داشته باشند. در شکل کلی «38درصد» متولدان سال 1395تاکنون دارای خواهر یا برادر نیستند درحالی‌که 30سال قبل این میزان «12درصد» بود.
استان‌های تک‌فرزند
در سال 1375تعداد چند فرزندی در همه استان‌ها به جز 4استان گیلان، تهران، البرز و اصفهان بالای 80درصد بود. 90درصد خانواده‌های ساکن استان‌های کهگیلویه و بویراحمد، خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان، ایلام، بوشهر، هرمزگان، چهارمحال و بختیاری، کرمان و خوزستان بیش از یک فرزند داشتند. این روند ادامه پیدا کرد و امروز گیلان، مازندران، البرز و تهران همچنان در تک‌فرزندی پیشرو هستند. 3 استانی که در تمام این چند دهه تک‌فرزندی را حفظ کرده‌اند گیلان، البرز و تهران هستند که در میان آنها گیلان امسال به 63درصد تک‌فرزندی رسیده است.
استان خاص و همیشه جوان
در همین سال‌ها آمار نشان می‌دهد که میزان چندفرزندی در استان جوان سیستان و بلوچستان نه‌تنها از میانگین امروز بلکه از میانگین 30سال قبل کل کشور هم بیشتر است. نزدیک 88درصد خانواده‌ها در این استان بیش از یک فرزند دارند. تقریبا تمام شاخص‌های جوانی جمعیت در سیستان و بلوچستان مثبت و بهتر از میانگین کشور است. البته کاهش جمعیت در این استان هم تأثیرگذار بوده و با اینکه هنوز جوان‌ترین استان کشور است، با کاهش زاد و ولد و ازدواج روبه‌رو شده و میزان «ولادت» در آن کاهش داشته است.
مقابله با بحران تک‌فرزندی با تغییر نقش‌ها
علیـرضا آقایـوسفی | رئیس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره ایران| کودک تک‌فرزند می‌تواند با دوستان مدرسه و کلاس زبان و همسایگان ارتباط گرم پیدا کند اما اگر این روابط جایگزین نشود مشکلات آغاز خواهد شد. اگر کودکی تک‌فرزند باشد و روابطی هم با همسن و سال‌ها پیدا نکند بخشی از مراحل رشد دچار مشکل خواهد شد. جامعه باید با حذف نقش‌هایی مانند خاله و دایی تطبیق پیدا کند. قبلا هم پدربزرگ و مادربزرگ با بقیه خانواده زندگی می‌‌کردند که الان حذف شده است. این شکل خانواده تغییر کرده است. پدر و مادر‌ها نباید از این هراس داشته باشند که فرزندانشان با دیگران ارتباط برقرار کنند. اگر نتوانیم برای نقش‌های حذف‌شده جایگزین پیدا کنیم دچار مشکل خواهیم شد. شکل و ساختار خانه‌ها و اشتغال تغییر کرده، حریم خصوصی عوض شده و نمی‌توانیم جلوی اینها را بگیریم بلکه باید با تغییرات تطبیق پیدا کنیم و شرایط را فراهم کنیم تا به این تغییرات جهت مثبت بدهیم.
تک‌فرزندی؛ نشانه واضح کاهش باروری
محمود مشفق | دانشیار جمعیت‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی| کشور‌هایی که دچار کاهش سطح باروری شده‌اند آمار بالایی از تک فرزندی دارند؛ عاملی که باعث کاهش رشد جمعیت می‌شود و سالخوردگی را تسریع می‌کند. درباره ایران باید گفت بی‌فرزندی مطلق در کشور ما نسبت به دیگر نقاط جهان چندان زیاد نیست. خانواده‌های بیش از 2فرزند نیز نشانه کشور‌هایی است که میزان باروری زیاد دارند که این هم در ایران زیاد دیده نمی‌شود. آنچه باید مدنظر قرار گیرد تک‌فرزندی است. نزدیک 50درصد خانواده‌های ایرانی صاحب فرزند دوم می‌شوند اما موانع اقتصادی و فرهنگی مانع حرکت بیشتر خانواده از فرزند اول به دوم شده است. یک نکته مهم این است که تک‌فرزندی را در چه گروهی از زنان بررسی می‌کنیم. آیا این زنان تا زمان آمارگیری تک‌فرزند بوده‌اند و امکان دارد تا انتهای دوره باروری خود دارای فرزند شوند یا زنان مسن هستند که دیگر امکان باروری ندارند. این نکته ظریفی در به‌دست آوردن و استخراج آمار دقیق است.
دیدگاهتان را بنویسید